- گويى او با اين ضربت مىخواست تا ابد در آتش عذاب بسوزد . « 1 » ابن حجر گويد : صاحب اين ابيات بكر بن حمّاد تاهرتى است كه اهل قيروان بوده و در زمان بخارى مىزيسته است . سيد حميرى شاعر مشهور شيعه نيز در پاسخ به شعر عمران چكامه‌اى سروده كه در ديوان او مذكور است . « 2 » ابن عبد البرّ نام شاعر را ابو بكر بن حماد تاهرتى ثبت كرده و اشعارى هم از او در رثاى امير المؤمنين عليه السّلام ذكر كرده كه با اين بيت آغاز مىشود : - على در بصره و كوفه محاسنى را به حركت درآورد كه مصيبت آن بر هرمسلمانى سخت آمد . « 3 » محمد بن احمد طبيب « 4 » در مقام رد بر عمران بن حطّان گويد : - چه ضربتى بود كه از مردى بسيار مكار سر زد و ضارب آن در نزد خداوند پليدترين خلق گرديد . - هرزمان كه من در آن انديشه مىنمايم . او را لعن مىكنم و بر آن سگ [ عمران بن حطّان ] نيز لعنت مىفرستم . افزون بر آنچه ذكر شد ، اقدام امام مجتبى عليه السّلام به كشتن ابن ملجم در حضور مسلمانان كه برخى از صحابه و تابعين در ميانشان بودند و اين اقدام را شايسته و صحيح تلقى نمودند و حتى هريك از آنها دوست مىداشت كه خود مباشر كشتن آن پليد باشد ، ما را به اين حقيقت دلالت مىكند كه عمل آن لعين از امورى نبوده كه اجتهاد در آن راه داشته باشد ، تا چه رسد به اينكه اجتهاد اين عمل را نيكو شمرد . اجتهاد در چنين موردى بر فرض لزوم آن ، اجتهاد در برابر نصوص آشكار است . بنابراين ، مصلحت عمومى ايجاب مىنمود كه مسلمانان اين جرثومه فساد و منشأ شرور و پليديها را نابود سازند و اقدام

--> ( 1 ) . مروج الذهب : 2 / 43 ؛ الكامل فى التاريخ : 3 / 171 ؛ تمام المتون صفدى 152 . اين شعر نيز در الاستيعاب ضمن شرح حال امير مؤمنان على عليه السّلام آمده است . ( 2 ) . الاصابة : 3 / 179 . ( 3 ) . الاستيعاب : 2 / 472 . ( 4 ) . اين دو بيت در الكامل مبرد ( چاپ مصر ) : 3 / 90 ثبت شده ، ولى مخفى نماند كه از اصل كتاب نيست .